Αν μια ηλιόλουστη μέρα αποφασίσεις να κάνεις τη βόλτα σου στο κέντρο, πέρνα από την οδό Ασωμάτων και αριθμό 45 στου Ψυρρή για να θαυμάσεις το σπίτι με τις Καρυάτιδες που στέκονται χρόνια επιβλητικά εκεί και παρατηρούν τον κόσμο να αλλάζει. Τι ιστορία κρύβεται, όμως, πίσω από το λόγο δημιουργίας τους;

Το σπίτι χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και είναι χαρακτηριστικό δείγμα του αθηναϊκού νεοκλασικισμού και της λαϊκής αρχιτεκτονικής της περιοχής. Οι Καρυάτιδες που κοσμούν την πρόσοψη είναι έργο του γλύπτη Ιωάννη Καρακατσάνη, ιδιοκτήτη του σπιτιού. Ο Καρακατσάνης ήταν καλλιτέχνης με καταγωγή από την Αίγινα, ο οποίος μαθήτευσε δίπλα στον Λεωνίδα Δρόση και διέμενε στο συγκεκριμένο σπίτι με την οικογένειά του. 

Ο αστικός μύθος που συνοδεύει την ιστορία τους κι έκανε διάσημο το σπίτι δημιουργήθηκε από έναν ευφάνταστο κουρέα που διατηρούσε για χρόνια το κατάστημά του στο ισόγειο. Ο Παναγιώτης Κρητικάκος διηγούνταν στους πελάτες του, ενδεχομένως για λόγους φήμης και προβολής της περιοχής, ότι ο ιδιοκτήτης του κτιρίου είχε δυο κόρες που πέθαναν. Στη συνέχεια, ο δύστυχος πατέρας για να απαλύνει τον πόνο του παρήγγειλε να του κατασκευάσουν δύο Καρυάτιδες για να θυμάται για πάντα τα κορίτσια του! Οι εκδοχές που έδινε κατά καιρούς ο κουρέας ήταν διάφορες. Μια από αυτές ήθελε τις κόρες του ιδιοκτήτη να έχουν δηλητηριαστεί από την δήθεν κακιά μητριά τους, την υποτιθέμενη δεύτερη σύζυγο του ιδιοκτήτη δηλαδή, που τις ζήλευε και τις μισούσε.

Karyatides_Asomaton_Karakatsanis-MTX

Οι ιστορίες του κυρίου Κρητικάκου ήταν ψευδείς, βέβαια. Απόγονοι της οικογένειας Καρακατσάνη έχουν αποδείξει με φωτογραφικό υλικό ότι όλοι τους έζησαν ευτυχισμένα και χωρίς ξαφνικούς θανάτους. Μάλιστα, τα περίφημα μοντέλα που έγιναν Καρυάτιδες δεν ήταν κάποιες από τις κόρες του, αλλά η γυναίκα του Ξανθή και η αδελφή της Ευδοξία, οι οποίες πέθαναν πολλές δεκαετίες αργότερα, το 1949 και το 1950 αντίστοιχα, αφού χάρηκαν παιδιά και εγγόνια.

Karyatides_Asomaton_Karakatsanis-zeugos-548x400

Μετά τον θάνατο του Καρακατσάνη το 1906, η οικογένειά του αποφάσισε να πουλήσει το σπίτι και τα έξι παιδιά του συνέχισαν τη ζωή τους διαψεύδοντας τον μυθομανή κουρέα που στο μεταξύ είχε εγκατασταθεί στο ισόγειο. Το 1989 ανακηρύχθηκε διατηρητέο από το Υπουργείο Πολιτισμού που το έσωσε από κατάρρευση. Δέκα χρόνια αργότερα ανακαινίστηκε με την επίβλεψη του αρχιτεκτονικού γραφείου του Στέφανου Πάντου – Κίκκου και σήμερα φιλοξενεί τον Σύλλογο Ελλήνων Ολυμπιονικών.

Οι Καρυάτιδες έχουν γίνει γνωστές παγκοσμίως. Μια μέρα του ’50 πέρασαν έξω από το σπίτι δύο μαυροντυμένες γυναίκες. Εκεί έτυχε να στέκεται ο κορυφαίος Γάλλος φωτογράφος Ανρί Καρτιέ- Μπρεσόν και τις απαθανάτισε με τη φωτογραφική του μηχανή. Με το ιστορικό κλικ κατέγραψε όλες τις συμβολικές αντιθέσεις της ζωής. Τις μαυροφορεμένες γυναίκες κόντρα στο λευκό της ομορφιάς, τα γηρατειά απέναντι στη νιότη, τη φθορά μπροστά στην αθανασία, το τώρα και το χθες.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα Δημοσθένη Κούρτοβικ, που ανέλυσε την φωτογραφία στο βιβλίο του  «Τετέλεσται», υπάρχουν δύο διαφορετικοί συμβολισμοί: Η πρώτη έχει την ευχάριστη εκδοχή ότι «το παρελθόν δεν πέθανε, ότι η λιτή αυστηρότητα, η υποβλητική αρχετυπικότητα των μορφών στην κλασική τέχνη της αρχαιότητας επαναλαμβάνεται στη μορφή και την κίνηση των δύο σύγχρονων Ελληνίδων. Η παράδοση συνεχίζεται». Εκτός από την εκδοχή της αθανασίας όμως, υπάρχει και η δυσάρεστη ερμηνεία, ότι «το παρόν είναι ένας θλιβερός απόηχος του παρελθόντος, ότι η ομορφιά κατέληξε στην ασχήμια, όπως τα νιάτα καταλήγουν στα γερατειά. Η σημερινή Ελλάδα είναι το παρηκμασμένο πρόσωπο της αρχαίας».

Την ίδια εποχή, ο Γιάννης Τσαρούχης εμπνέεται από την νεοκλασική αρχιτεκτονική της Αθήνας και επιστρέφει στο σημείο για να ζωγραφίσει το σπίτι. Στον πίνακα είναι διάχυτη η έντονη νοσταλγία για την παλιά πόλη, που κατάφερε να ταιριάξει το κλασικό παρελθόν με το λαϊκό στοιχείο, που προσδίδουν οι άνθρωποι και οι ασχολίες τους. Η μάνα με το βρέφος στην αγκαλιά, ο έφηβος με την φανέλα, ο ναύτης, η γιαγιά με την εγγονή και φυσικά το παραδοσιακό κουρείο του Παναγιώτη Κρητικάκου στο ισόγειο του διώροφου κτιρίου, όπου δεσπόζουν οι δύο Καρυάτιδες. 

 

Πηγή Εικόνας Εξωφύλλου: picbon.com

Αγγελική Μουζακίτη

About Αγγελική Μουζακίτη

Μέλλουσα αστυνομική ρεπόρτερ. Λάτρης των βιβλίων και των σειρών. Αν δε με "πιάσεις" να κάνω κάτι από αυτά τα δύο...τότε θα τρώω κάποιο γλυκό! Όνειρό μου να ταξιδέψω σε όσα περισσότερα μέρη μπορώ, ξεκινώντας από τη Νέα Υόρκη!