Είναι ο έρωτας «θανατηφόρο δηλητήριο», όπως τον θέλει ο Σαίξπηρ, ή «γιατρικό»; Μήπως δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα δυνατό κοκτέιλ χημικών ουσιών που εκκρίνει ο εγκέφαλος; Τι γίνεται μέσα μας και όλα αποδιοργανώνονται όταν ερωτευόμαστε; Η καρδιά μας χτυπάει πιο δυνατά, το στομάχι μας δένεται κόμπος, οι παλάμες μας ιδρώνουν και βρισκόμαστε σε μία κατάσταση ασυνήθιστης ευφορίας. Η βιοχημεία, οι νευροεπιστήμες και όλοι οι κλάδοι των επιστημών έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους για να δώσουν μία επιστημονική εξήγηση στον έρωτα. Αν και τα στοιχεία που υπάρχουν δεν είναι ακόμη αρκετά, όλα δείχνουν πως ο έρωτας είναι (και) θέμα χημείας.

(Πηγή εικόνας: deviantart.com)

Όλα ξεκινούν με την πρώτη ματιά. Όταν τα μάτια μας πέσουν πάνω σε έναν άνθρωπο που μας ελκύει ερωτικά, αυτόματα οι κόρες των ματιών μας διαστέλλονται και ασυναίσθητα ανοιγοκλείνουμε τα μάτια μας πολύ πιο γρήγορα. Σειρά έχει ο υποθάλαμος του εγκεφάλου, υπεύθυνος για την έκκριση των ορμονών που προκαλούν συναισθήματα πόθου και έλξης. Οι ορμόνες αυτές με τη σειρά τους φτάνουν στην υπόφυση, απ’όπου «ταξιδεύουν» σε όλο το υπόλοιπο σώμα, και πιο συγκεκριμένα στους ενδοκρινείς αδένες. Οι ορμόνες αυτές δρουν όπως οι αμφεταμίνες και αυτός είναι και ο λόγος που ο ερωτευμένος νιώθει ότι βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση ευφορίας.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν πως υπάρχουν τρία στάδια στο ανθρώπινο ζευγάρωμα, καθένα από τα οποία ρυθμίζονται από διαφορετικές ορμόνες. Στο πρώτο στάδιο έχουμε τη δημιουργία του πόθου, για τον οποίο είναι υπεύθυνες η τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα. Οι ορμόνες αυτές αποτελούν τα πιο σημαντικά «καύσιμα» του έρωτα, ενώ τα οιστρογόνα είναι υπεύθυνα και για την έκκριση του νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη.

Στο δεύτερο στάδιο, κεντρικό ρόλο έχουν οι νευροδιαβιβαστές, ή αλλιώς οι «αγγελιαφόροι του σώματος», οι οποίοι απελευθερώνονται από τους νευρώνες του εγκεφάλου και μεταφέρουν σημαντικά μηνύματα σε όλο το σώμα. Ας τους γνωρίσουμε όμως καλύτερα:

Η ντοπαμίνη σε αυτή την περίπτωση μεταφέρει μηνύματα σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου ότι βρίσκεται σε επαφή με ένα ερέθισμα που προκαλεί ευχαρίστηση και με αυτόν τον τρόπο υποβοηθά την εστίαση της προσοχής σε αυτό.

(Πηγή εικόνας: wcacs.net)

Η σεροτονίνη βοηθά το άτομο να βιώσει το αίσθημα της ικανοποίησης, ιδιαίτερα μετά από την εμπειρία του οργασμού. Η σεροτονίνη αυξάνει την ερωτική επιθυμία, σε συνεργό δράση με τη ντοπαμίνη, και συνδέεται άμεσα με τον έλεγχο της συναισθηματικής διάθεσης, η οποία, όπως όλοι γνωρίζουμε, παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του παράφορου έρωτα!

Η νορεπινεφρίνη προκαλεί έκλυση αδρεναλίνης στον οργανισμό δημιουργώντας ένα αίσθημα γενικής ευφορίας, ενώ η καρδιά χτυπά πιο δυνατά και η πίεση του αίματος αυξάνεται.

H ΡΕΑ (φαινυλαιθυλαμίνη) ή κατ΄ άλλους γνωστή ως «η χημική ένωση της αγάπης», προκαλεί επίσης ένα γενικό αίσθημα ευφορίας καθότι λειτουργεί ως φυσική αμφεταμίνη, ερεθίζοντας τον εγκέφαλο, μεταμορφώνοντας τις αισθήσεις και, ίσως, όπως συχνά περιγράφουν και οι ερωτευμένοι, διαστρεβλώνοντας την αίσθηση της πραγματικότητας! Η ΡΕΑ έχει συνδεθεί άμεσα με τα έντονα συναισθήματα των ερωτευμένων, αλλά και με την υπέρμετρη ενέργεια που διαθέτουν.

Ως γνωστόν όμως, ο έρωτας δεν κρατάει για πάντα… Και κάπως έτσι περνάμε στο τρίτο στάδιο. Η δράση της ΡΕΑ έχει ένα συγκεκριμένο χρονικό όριο δράσης. Τα δεδομένα που υπάρχουν αναφέρουν ότι η ΜΑΟ (η αλλιώς μονοαμινοξειδάση) είναι ένα ένζυμο το οποίο διασπά τη ΡΕΑ και τους υπόλοιπους νευροδιαβιβαστές. Μετά από κάποιους μήνες ή και χρόνια, ο εγκέφαλος «συνηθίζει» στις ευεργετικές επιδράσεις της ΡΕΑ, ενώ παράλληλα τα επίπεδα της ΜΑΟ αυξάνονται. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η ΡΕΑ να μειώνεται και κάπως έτσι ο έρωτας καταλαγιάζει. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το χρονικό διάστημα στο οποίο γίνεται αυτό είναι μετά από 18 μήνες έως και 3 χρόνια, αναφέροντας επίσης πως πράγματι πολλά ζευγάρια χωρίζουν περίπου μέσα σε εκείνο το χρονικό όριο ή περνούν σοβαρή κρίση.

(Πηγή εικόνας: deviantart.com)

Κάποιοι όμως αντέχουν. Σε αυτή την περίπτωση θέτεται σε λειτουργία ένα άλλο βιοχημικό μονοπάτι, με πρωταγωνιστές δύο διαφορετικές ορμόνες, οι οποίες συντελούν στην δημιουργία ενός βαθύτερου συντροφικού δεσμού. Και το όνομα αυτών… ωκυτοκίνη και βαζοπρεσσίνη. Η ωκυτοκίνη που εκλύεται από τον υποθάλαμο προκαλεί τις συσπάσεις της μήτρας κατά τη διάρκεια του τοκετού καθώς και την έκκριση γάλακτος από τους μαστούς. Επίσης, η συγκεκριμένη ορμόνη εκλύεται άμεσα με το «άγγιγμα» σε ερωτικές ή άλλες σχέσεις, και έτσι παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη στενού δεσμού μεταξύ γονέων και παιδιών, μεταξύ εραστών, για αυτό και αποκαλείται συχνά «η ορμόνη της θωπείας». 

Τέλος, έχουμε την βαζοπρεσσίνη, που είναι μια ορμόνη της υπόφυσης με αντι-διουρητική δράση και σημαντική συνεισφορά στη λειτουργία των νεφρών. Έχει αποκαλεστεί όμως και «ορμόνη της ανδρικής πίστης», καθώς πειράματα σε ζώα έδειξαν ότι η παρουσία της παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση μονογαμικής ή πολυγαμικής συμπεριφοράς.

Πέρα όμως από τη συνεισφορά των ορμονών, όλο και περισσότερες έρευνες τελευταία αποδεικνύουν πως και η όσφρηση παίζει καθοριστικό ρόλο στο «πώς» και γιατί δενόμαστε με συγκεκριμένους ανθρώπους και απορρίπτουμε άλλους, το πόσο συχνά «ενωνόμαστε» μαζί τους, ακόμη και τη διαδικασία μάθησης, τη μνήμη, τα συναισθήματα ή και την ψυχική μας διάθεση!

(Πηγή εικόνας: byjus.com)

Οι χημικές ενώσεις που είναι υπεύθυνες για αυτή την ξεχωριστή διάλεκτο επικοινωνίας είναι οι φερομόνες, που με έναν αόρατο αλλά και… άοσμο τρόπο διαμορφώνουν τελικά ένα πολύπλοκο δίκτυο αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων! Πράγματι, τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι κάποιες «οσμές» δεν υπόκεινται σε επεξεργασία από το κύριο οσφρητικό σύστημα. Οι φερομόνες αποτελούν ουσιαστικά οποιαδήποτε ομάδα ορμονικών ουσιών (φέρνω+ορμόνη=φερομόνη) εκκρίνεται από ένα άτομο και διεγείρει μια σωματική ή συμπεριφορική απόκριση σε ένα άλλο. Οι βιολόγοι αποκαλούν τις φερομόνες «τα οσφρητικά δακτυλικά αποτυπώματα» κάθε ανθρώπου, καθώς είναι μοναδικές για τον καθένα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και κάθε οσφρητική απόκριση ταξιδεύει απευθείας στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, που είναι υπεύθυνο για τη ρύθμιση των συγκινήσεων και των κινήτρων, προκαλώντας μια άμεση συναισθηματική απόκριση. Σύμφωνα μάλιστα με ερευνητές, η παραγωγή φερομονών σχετίζεται επίσης και με το ανοσοποιητικό σύστημα. Θεωρείται ότι πρόκειται για μια προσπάθεια του οργανισμού να επιλέξει -βάσει της μυρωδιάς- τον ιδανικό σύντροφο, ώστε να υπάρχει η μεγαλύτερη δυνατή συμβατότητα των ανοσοποιητικών συστημάτων των δύο ατόμων, με απώτερο σκοπό να αποκτήσουν γερά παιδιά.

Αν και πλέον γνωρίζουμε τις πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στο σώμα μας όταν ερωτευόμαστε, θα ήταν ενδεχομένως λάθος να θεωρήσουμε πως ο έρωτας είναι καθαρά θέμα χημείας. Είναι κάτι πολύ πιο πολύπλοκο από αυτό, κάτι που κανένα εργαστήριο χημείας δε θα μπορέσει ποτέ να εξηγήσει, ούτε να αναπαράγει. Ίσως διότι τη χημεία του σώματος την επισκιάζει η χημεία δύο ανθρώπων στη ζωή, ένας παράγοντας πολύ πιο σημαντικός και ουσιαστικός, αλλά και πιο σταθερός.

Πηγή κεντρικής εικόνας: technownews.com

Αθηνά Χαραλαμπάκη

About Αθηνά Χαραλαμπάκη

Φοιτήτρια οδοντιατρικής στη Σόφια, γεννημένη στη Θεσσαλονίκη. Στον ελεύθερό μου χρόνο διαβάζω βιβλία, ειδικότερα μυστηρίου και αστυνομικά, με μία αδυναμία στην Agatha Christie και ακούω μανιωδώς μουσική. Στις μεγάλες μου αδυναμίες συγκαταλέγονται το πολύ και καλό φαγητό, η σοκολάτα, οι περίπατοι στη φύση και οι ενδιαφέρουσες συζητήσεις. Ούσα ανήσυχο πνεύμα, το όνειρό μου είναι να ταξιδέψω σε όλο τον κόσμο και να γνωρίσω διαφορετικές κουλτούρες και πολιτισμούς. Ανέκαθεν ευαίσθητη και αισιόδοξη, πιστεύω πως ο κόσμος μπορεί να γίνει πολύ καλύτερος αν πρώτα γίνεις εσύ η αλλαγή που θέλεις να δεις γύρω σου.